Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc: Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam

Trong hơn hai thập kỷ qua, Trung Quốc được xem là “công xưởng của thế giới”, đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, những biến động từ đại dịch COVID-19, căng thẳng thương mại Mỹ – Trung, chi phí sản xuất ngày càng tăng và xu hướng đa dạng hóa nguồn cung đã khiến nhiều doanh nghiệp quốc tế thay đổi chiến lược.

Thay vì phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, nhiều tập đoàn đang chuyển sang mô hình “China Plus One” (Trung Quốc + 1), mở rộng hoạt động sản xuất sang các quốc gia khác như Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Ấn Độ và Mexico.

Xu hướng này không chỉ làm thay đổi bản đồ chuỗi cung ứng toàn cầu mà còn mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu và logistics. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là không ít thách thức về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các quy định quốc tế.

Vậy vì sao chuỗi cung ứng đang dịch chuyển khỏi Trung Quốc? Việt Nam được hưởng lợi như thế nào và doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để đón đầu xu hướng này? Hãy cùng VietCert tìm hiểu.

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi như thế nào?

Trước đây, nhiều doanh nghiệp quốc tế tập trung sản xuất tại Trung Quốc nhờ lợi thế về:

• Chi phí nhân công cạnh tranh.
• Hệ thống nhà cung cấp hoàn chỉnh.
• Cơ sở hạ tầng phát triển.
• Năng lực sản xuất quy mô lớn.
• Mạng lưới logistics rộng khắp.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các doanh nghiệp toàn cầu bắt đầu điều chỉnh chiến lược nhằm giảm sự phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất.

Thay vì tập trung toàn bộ hoạt động sản xuất tại Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp lựa chọn phân bổ nhà máy và nguồn cung sang nhiều quốc gia khác để giảm thiểu rủi ro.

Đây được xem là một trong những thay đổi lớn nhất của chuỗi cung ứng toàn cầu trong nhiều năm qua.

Những nguyên nhân thúc đẩy xu hướng dịch chuyển

1. Căng thẳng thương mại Mỹ – Trung

Các chính sách thuế quan và những thay đổi trong quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã làm tăng chi phí đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu.

Điều này buộc nhiều tập đoàn phải tìm kiếm địa điểm sản xuất mới nhằm giảm tác động của thuế và đảm bảo khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

2. Bài học từ đại dịch COVID-19

Đại dịch cho thấy rủi ro khi chuỗi cung ứng phụ thuộc quá lớn vào một quốc gia.

Việc phong tỏa, gián đoạn sản xuất và thiếu nguyên liệu trong giai đoạn 2020–2022 khiến nhiều doanh nghiệp nhận ra cần xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt hơn.

Từ đó, chiến lược đa dạng hóa nguồn cung được đẩy mạnh trên phạm vi toàn cầu.

3. Chi phí sản xuất tại Trung Quốc gia tăng

Chi phí lao động, thuê mặt bằng và vận hành tại Trung Quốc đã tăng đáng kể trong những năm gần đây.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp chuyển một phần hoạt động sang các quốc gia có chi phí cạnh tranh hơn.

4. Yêu cầu về chuỗi cung ứng bền vững

Các thị trường lớn như EU và Hoa Kỳ ngày càng chú trọng đến:

• Phát triển bền vững.
• Giảm phát thải carbon.
• Truy xuất nguồn gốc.
• Tuân thủ tiêu chuẩn lao động.
• Minh bạch trong chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp phải xây dựng mạng lưới cung ứng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế thay vì chỉ tập trung vào yếu tố chi phí.

5. Chiến lược “China Plus One”

Thay vì rời bỏ hoàn toàn Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp lựa chọn duy trì hoạt động tại đây đồng thời mở rộng sản xuất sang các quốc gia khác.

Chiến lược này giúp:

• Giảm rủi ro gián đoạn.
• Đa dạng hóa nguồn cung.
• Tăng tính linh hoạt.
• Dễ thích ứng với biến động thị trường.

Việt Nam hưởng lợi như thế nào?

Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm đến hấp dẫn nhờ nhiều lợi thế.

Thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Nhiều tập đoàn quốc tế đã mở rộng hoặc đầu tư nhà máy mới tại Việt Nam trong các lĩnh vực như:

• Điện tử.
• Thiết bị công nghệ.
• Dệt may.
• Nội thất.
• Linh kiện ô tô.
• Thiết bị y tế.

Dòng vốn FDI tăng góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp và tạo việc làm.

Gia tăng nhu cầu logistics

Khi hoạt động sản xuất mở rộng, nhu cầu về:

• Vận tải quốc tế.
• Kho bãi.
• Hải quan.
• Logistics tích hợp.

Cũng tăng mạnh.

Đây là cơ hội lớn cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics và hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Thúc đẩy xuất khẩu

Việt Nam đã ký kết nhiều Hiệp định thương mại tự do như:

• EVFTA.
• CPTPP.
• RCEP.
• UKVFTA.

Nhờ đó, doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận nhiều thị trường với mức thuế ưu đãi hơn nếu đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Những thách thức doanh nghiệp Việt Nam cần đối mặt

Bên cạnh cơ hội, doanh nghiệp cũng phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ đối tác quốc tế.

Tiêu chuẩn chất lượng

Khách hàng quốc tế yêu cầu sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn về:

• Chất lượng.
• An toàn.
• Môi trường.
• Hiệu suất.

Doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống quản lý chất lượng và quy trình sản xuất bài bản.

Truy xuất nguồn gốc

Việc chứng minh nguồn gốc nguyên liệu ngày càng trở nên quan trọng.

Nhiều thị trường yêu cầu doanh nghiệp có khả năng truy xuất toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tuân thủ các quy định quốc tế

Doanh nghiệp cần đáp ứng nhiều yêu cầu như:

• Chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy.
• Chứng nhận ISO.
• FSC đối với sản phẩm gỗ.
• MSDS đối với hóa chất và mỹ phẩm.
• C/O để hưởng ưu đãi thuế quan.
• Kiểm kê khí thải carbon.
• Quy định về bao bì và môi trường.

Nâng cao năng lực quản trị

Để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp cần:

• Chuẩn hóa quy trình.
• Ứng dụng công nghệ.
• Quản lý dữ liệu.
• Đào tạo nhân sự.
• Tăng khả năng đáp ứng đơn hàng lớn.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để đón đầu xu hướng?

Để tận dụng cơ hội từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nên:

• Rà soát hệ thống quản lý chất lượng.
• Chuẩn hóa quy trình sản xuất.
• Đầu tư vào truy xuất nguồn gốc.
• Hoàn thiện các chứng nhận cần thiết.
• Cập nhật quy định của các thị trường xuất khẩu.
• Xây dựng chiến lược phát triển bền vững.
• Chủ động tìm hiểu các Hiệp định thương mại tự do để tận dụng ưu đãi thuế quan.

Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và dễ dàng trở thành đối tác của các tập đoàn quốc tế.

Kết luận

Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc không còn là hiện tượng ngắn hạn mà đang trở thành chiến lược lâu dài của nhiều tập đoàn quốc tế. Đây là cơ hội để Việt Nam thu hút đầu tư, mở rộng xuất khẩu và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư vào chất lượng, công nghệ, quản trị và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Những yếu tố như chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quy tắc xuất xứ và phát triển bền vững sẽ ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu.

Nếu doanh nghiệp đang cần tư vấn về chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn, ISO, MSDS, C/O, kiểm tra chất lượng hay các thủ tục pháp lý phục vụ xuất nhập khẩu, VietCert luôn sẵn sàng đồng hành với giải pháp chuyên nghiệp, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và nắm bắt cơ hội từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đọc thêm:

5 lỗi phổ biến khiến hàng hóa nhập khẩu bị kiểm hóa

Quy định đối với phân bón và thuốc bảo vệ thực vật mới nhất