Yếu tố thúc đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng sau hơn một thập niên

Sau hơn một thập niên, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ và liên tục lập kỷ lục mới. Nếu như giai đoạn đầu những năm 2010, tổng kim ngạch thương mại chỉ ở mức vài trăm tỷ USD mỗi năm thì đến nay, con số này đã tiến sát mốc 800–900 tỷ USD. Sự bứt phá này không diễn ra ngẫu nhiên mà đến từ nhiều yếu tố nền tảng về chính sách, hội nhập kinh tế và năng lực sản xuất trong nước.

Dưới đây là những yếu tố quan trọng thúc đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh trong hơn một thập niên qua.

Hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng

Một trong những động lực lớn nhất là quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Việt Nam đã tham gia và ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn với mức thuế ưu đãi.

Việc cắt giảm thuế quan theo lộ trình giúp hàng hóa Việt Nam tăng sức cạnh tranh tại các thị trường lớn như châu Âu, châu Á – Thái Bình Dương và châu Mỹ. Đồng thời, doanh nghiệp trong nước cũng có điều kiện tiếp cận nguồn nguyên liệu, máy móc với chi phí hợp lý hơn, góp phần mở rộng sản xuất.

Hội nhập không chỉ giúp mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn tạo môi trường thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy tăng trưởng thương mại hai chiều.

Tăng trưởng mạnh của khu vực FDI

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đóng vai trò then chốt trong tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu. Các tập đoàn đa quốc gia đầu tư vào lĩnh vực điện tử, công nghệ, dệt may, da giày, máy móc thiết bị đã tạo ra sản lượng xuất khẩu lớn.

Doanh nghiệp FDI thường tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, giúp Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất khu vực và thế giới. Điều này làm gia tăng cả xuất khẩu thành phẩm lẫn nhập khẩu nguyên phụ liệu, linh kiện phục vụ sản xuất.

Sự lan tỏa công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn chất lượng từ khối FDI cũng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã có sự chuyển dịch rõ rệt từ nhóm hàng thô, nông sản sơ chế sang nhóm hàng công nghiệp chế biến và sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Các mặt hàng như điện thoại, máy tính, linh kiện điện tử, máy móc thiết bị chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Sự thay đổi này giúp nâng cao giá trị xuất khẩu bình quân và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Việc chuyển dịch cơ cấu cũng phản ánh quá trình công nghiệp hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cải cách thủ tục hải quan và logistics

Cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực hải quan và logistics, là yếu tố quan trọng giúp kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng bền vững.

Hệ thống hải quan điện tử, cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro trong thông quan đã rút ngắn thời gian xử lý tờ khai, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Song song đó, hạ tầng cảng biển, sân bay và mạng lưới giao thông kết nối liên vùng được đầu tư mạnh mẽ, nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa.

Khi chi phí logistics giảm và quy trình thông quan minh bạch hơn, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng quy mô kinh doanh và gia tăng tần suất xuất nhập khẩu.

Nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất

Tăng trưởng xuất khẩu kéo theo nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, máy móc và linh kiện phục vụ sản xuất trong nước. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu tập trung vào nhóm hàng tư liệu sản xuất thay vì hàng tiêu dùng.

Điều này cho thấy nền kinh tế đang vận hành theo mô hình sản xuất – xuất khẩu, với nhập khẩu là đầu vào cho quá trình gia công, lắp ráp và chế biến. Sự liên kết chặt chẽ giữa nhập khẩu và xuất khẩu tạo ra vòng quay thương mại lớn và ổn định.

Mở rộng và đa dạng hóa thị trường

Việt Nam không phụ thuộc vào một thị trường duy nhất mà đã đa dạng hóa đối tác thương mại. Việc mở rộng sang nhiều khu vực giúp giảm rủi ro khi một thị trường gặp khó khăn.

Bên cạnh các thị trường truyền thống, nhiều doanh nghiệp đã khai thác tốt các thị trường mới nổi, tận dụng ưu đãi thuế quan và nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Chiến lược đa dạng hóa giúp duy trì đà tăng trưởng ổn định ngay cả trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động.

Định hướng phát triển bền vững

Sau hơn một thập niên tăng trưởng nhanh, yêu cầu đặt ra là phát triển bền vững thay vì chỉ tăng về quy mô. Điều này đòi hỏi:

• Nâng cao tỷ lệ nội địa hóa

• Tăng hàm lượng công nghệ trong sản phẩm

• Giảm phụ thuộc vào gia công đơn thuần

• Đáp ứng tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững

Kim ngạch xuất nhập khẩu không chỉ phản ánh quy mô thương mại mà còn thể hiện sức khỏe của nền kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Kết luận

Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh sau hơn một thập niên là kết quả của hội nhập sâu rộng, thu hút FDI, chuyển dịch cơ cấu sản xuất, cải cách thủ tục và mở rộng thị trường. Trong thời gian tới, để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần chú trọng nâng cao giá trị gia tăng, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và tận dụng tối đa lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do.

Sự kết hợp giữa chính sách ổn định, cải cách hành chính và năng lực sản xuất nâng cao sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng giúp thương mại Việt Nam phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Xem thêm:

Dự kiến mô hình mới của Tổng cục Hải quan sau tinh gọn  

Hàng mỹ phẩm áp HS Code nào? Thuế bao nhiêu? Cập nhật mới nhất cho doanh nghiệp nhập khẩu