Các mặt hàng bị siết chặt quản lý theo nghị định mới
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 292/2026/NĐ-CP ngày 22/7/2026. Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại thương. Một nội dung đáng chú ý là quy định về hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu. Những quy định mới đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn với doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Đặc biệt, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ mặt hàng trước khi thực hiện thủ tục hải quan.
Nghị định mới quy định những gì?
Nghị định 292/2026/NĐ-CP đưa ra danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu và cấm nhập khẩu. Danh mục được quy định tại Phụ lục I của Nghị định. Các cơ quan quản lý chuyên ngành sẽ công bố chi tiết hàng hóa kèm mã số HS. Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp xác định chính sách quản lý.
Quy định mới cũng đề cập trường hợp được xem xét cho phép xuất khẩu hoặc nhập khẩu hàng hóa thuộc diện cấm. Doanh nghiệp phải thực hiện theo quy định của pháp luật. Hồ sơ có thể bao gồm đơn đề nghị và tài liệu thuyết minh về mục đích sử dụng. Doanh nghiệp cũng phải trình bày quy trình quản lý hàng hóa.
Theo quy định, nếu hồ sơ chưa đầy đủ, cơ quan cấp phép thông báo để thương nhân hoàn thiện. Thời hạn thông báo là 3 ngày làm việc. Với hồ sơ hợp lệ, thời hạn cấp giấy phép là 5 ngày làm việc. Quy định này giúp xác định rõ hơn trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
Những mặt hàng bị cấm xuất khẩu
Nhóm hàng hóa cấm xuất khẩu gồm nhiều mặt hàng có yêu cầu quản lý đặc biệt. Trong đó có nhóm hàng liên quan đến quốc phòng và an ninh. Một số nhóm hàng khác liên quan đến di sản, tài nguyên và môi trường.
Theo Phụ lục I, vũ khí, đạn dược và vật liệu nổ thuộc danh mục cấm xuất khẩu theo quy định. Một số trang thiết bị kỹ thuật quân sự cũng thuộc nhóm này. Các sản phẩm mật mã dùng để bảo vệ thông tin bí mật Nhà nước cũng được kiểm soát.
Đối với lĩnh vực văn hóa, di vật, cổ vật và bảo vật quốc gia thuộc nhóm hàng cấm xuất khẩu. Các sản phẩm văn hóa thuộc diện cấm lưu hành cũng nằm trong danh mục. Một số xuất bản phẩm bị cấm phổ biến cũng không được xuất khẩu.
Trong lĩnh vực tài nguyên, gỗ tròn và gỗ xẻ từ rừng tự nhiên trong nước thuộc danh mục cấm. Một số mẫu vật của loài nguy cấp, quý, hiếm cũng được kiểm soát. Quy định này nhằm hạn chế việc đưa tài nguyên và các sản phẩm có giá trị bảo tồn ra khỏi Việt Nam.
Hóa chất nguy hiểm thuộc danh mục cấm cũng nằm trong nhóm hàng bị kiểm soát. Kim cương thô thuộc diện cấm theo Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley cũng được quy định. Đáng chú ý, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng nằm trong danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu.
Những mặt hàng bị cấm nhập khẩu
Danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu có phạm vi khá rộng. Nhóm hàng quốc phòng và an ninh tiếp tục được kiểm soát nghiêm ngặt. Một số loại pháo và thiết bị gây nhiễu máy đo tốc độ cũng thuộc diện cấm nhập khẩu.
Hóa chất nguy hiểm thuộc danh mục cấm là nhóm hàng doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Kim cương thô thuộc diện cấm nhập khẩu theo quy định cũng được kiểm soát. Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiếp tục nằm trong danh mục này.
Một nhóm đáng chú ý khác là hàng tiêu dùng đã qua sử dụng. Danh mục bao gồm nhiều sản phẩm quen thuộc. Có thể kể đến hàng dệt may, giày dép và quần áo đã qua sử dụng. Hàng điện tử, điện lạnh và điện gia dụng đã qua sử dụng cũng thuộc nhóm này.
Ngoài ra, một số sản phẩm nội thất và hàng gia dụng đã qua sử dụng cũng bị cấm nhập. Xe đạp, mô tô và xe gắn máy đã qua sử dụng thuộc phạm vi quy định. Thiết bị y tế đã qua sử dụng cũng nằm trong danh mục cấm nhập khẩu.
Nghị định còn quy định về một số loại thuốc và nguyên liệu thuốc thuộc danh mục cấm. Các sản phẩm văn hóa và xuất bản phẩm bị cấm lưu hành cũng không được nhập khẩu. Sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cũng thuộc nhóm hàng bị kiểm soát.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi xuất nhập khẩu?
Việc xác định đúng mã HS là bước quan trọng trước khi mở tờ khai. Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên thương mại của sản phẩm. Cần đối chiếu mô tả hàng hóa với danh mục quản lý hiện hành.
Nghị định yêu cầu hàng hóa trong danh mục phải được xác định dựa trên mã HS và mô tả chi tiết. Các Bộ và cơ quan ngang Bộ có trách nhiệm công bố thông tin liên quan. Vì vậy, doanh nghiệp cần theo dõi thường xuyên các văn bản hướng dẫn mới.
Đối với doanh nghiệp logistics, việc kiểm tra chính sách hàng hóa cũng rất quan trọng. Nhân viên cần xác định hàng có thuộc diện cấm hay không. Nếu hàng chịu quản lý chuyên ngành, hồ sơ cần được chuẩn bị phù hợp. Việc kiểm tra sớm giúp hạn chế tình trạng hàng bị đình trệ.
Doanh nghiệp cũng cần chú ý đến nguồn gốc và quá trình sản xuất. Nghị định quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng hành vi cưỡng bức lao động. Quy định này thể hiện yêu cầu ngày càng cao về trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.
Tăng cường kiểm tra trước khi làm thủ tục
Quy định mới cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu đang được quản lý theo hướng chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp cần chuyển từ kiểm tra hồ sơ sau khi phát sinh sang kiểm tra ngay từ đầu. Đây là cách giảm rủi ro trong quá trình thông quan.
Đặc biệt, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kiểm tra chính sách mặt hàng. Bộ phận kinh doanh, chứng từ và logistics cần phối hợp với nhau. Thông tin về sản phẩm phải được kiểm tra trước khi báo giá và đặt dịch vụ.
Việc cập nhật mã HS cũng cần được thực hiện thường xuyên. Một mặt hàng có thể chịu nhiều yêu cầu quản lý khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần kiểm tra cả quy định của cơ quan quản lý chuyên ngành.
Thông tư 48/2026/TT-BCT đã được ban hành ngày 5/9/2026. Thông tư hướng dẫn một số nội dung liên quan đến Luật Quản lý ngoại thương và Nghị định 292/2026/NĐ-CP. Nội dung đáng chú ý gồm danh mục hàng tiêu dùng và phương tiện đã qua sử dụng cấm nhập khẩu. Thông tư cũng quy định về kim cương thô và hạn ngạch thuế quan nhập khẩu.
Chủ động cập nhật để hạn chế rủi ro
Nghị định 292/2026/NĐ-CP tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu. Một số nhóm hàng được kiểm soát chặt nhằm bảo đảm an ninh và an toàn. Quy định cũng góp phần bảo vệ tài nguyên và trật tự quản lý thị trường.
Với doanh nghiệp, kiểm tra chính sách mặt hàng cần được xem là bước bắt buộc. Việc xác định đúng mã HS giúp hạn chế sai sót khi khai báo. Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra giấy phép và yêu cầu chuyên ngành nếu có.
Trong bối cảnh quy định ngoại thương liên tục được cập nhật, việc chủ động nắm thông tin là rất cần thiết. Doanh nghiệp nên theo dõi các văn bản mới từ cơ quan quản lý. Đồng thời, cần phối hợp chặt chẽ với đơn vị logistics và khai báo hải quan.
Thực hiện đúng quy định ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế chi phí phát sinh. Đây cũng là yếu tố quan trọng để quá trình thông quan diễn ra thuận lợi.
Xem thêm:
Truy xuất nguồn gốc điện tử trong xuất khẩu nông sản: Doanh nghiệp cần biết gì?
